Skip to content

Cyn-filwr yn Cofio Goroesi Ymosodiadau Kamikaze yn y ‘TeiffŴn Dur’

Awst 17, 2012

Ym mis Tachwedd 1942 ac yntau ond yn 18 oed, cafodd Caradog Jones ei alw i’r Llynges Frenhinol fel Llongwr Abl

Wrth i ni goffáu diwedd yr Ail Ryfel Byd gyda Buddugoliaeth dros Japan (Diwrnod VJ) yr wythnos hon (15 Awst), mae cyn-filwr o Ynys Môn yn cofio ei rôl ym Mrwydr y Môr Tawel, sef y ‘Teiffŵn Dur’, a sut y goroesodd ymosodiadau hunanleiddiol Kamikaze, gan osgoi marwolaeth mewn brwydrau morol mawr yn ymestyn o Fôr y Canoldir i’r Môr Tawel.

Diolch i grant gan raglen Arwyr yn Ôl 2 y Gronfa Loteri Fawr, bydd Caradog Jones, 88 oed o Gaergybi, Ynys Môn, yn dychwelyd i Awstralia eleni i gofio ble y daeth ei ryfel i ben 67 mlynedd yn ôl ac i dalu teyrnged i’r sawl a gollodd eu bywydau mewn gwrthdaro chwerw a gwaedlyd rhwng 1939 a 1945.

Ym mis Tachwedd 1942 ac yntau ond yn 18 oed, cafodd Caradog Jones ei alw i’r Llynges Frenhinol fel Llongwr Abl. Ymunodd â’r gangen Torpidos ac roedd yn gyfrifol am danio torpidos o Longau Dinistrio ar longau’r gelyn a gollwng bomiau tanddwr i suddo llongau tanfor y gelyn. Daeth ei ryfel i ben wrth i Japan ildio ar ôl i America ollwng y Bomiau Atomig ar Hiroshima a Nagasaki.     

“Es i’r rhyfel yn gwbl ddiniwed, a ddim yn gwybod beth i ddisgwyl,” esboniodd Caradog.

“Y peth doniol yw yr ymunais â’r Llynges Frenhinol heb fedru nofio strôc er gwaetha’r ffaith yr oedd dŵr o’m cwmpas fi ym mhobman yn tyfu i fyny ar Ynys Môn. Hyd at heddiw ‘dw i dal ddim yn gallu nofio.”

Ymuno â’r ‘Llong Lwcus’
Ar ôl cwblhau ei hyfforddiant yn llwyddiannus yn Plymouth, daeth Caradog wyneb yn wyneb â’i long newydd, HMS Queenborough, am y tro cyntaf yn Gourock, Yr Alban.

Ar ôl cwblhau ei hyfforddiant, daeth Caradog wyneb yn wyneb â’i long newydd, HMS Queenborough

Ar ôl ychydig ddyddiau ar ymarferion o gwmpas Scapa Flow, Yr Alban, hwyliodd y Queenborough allan tua Gibraltar a Môr y Canoldir i baratoi ar gyfer ei rôl yn y goresgyniad o Sisili.Arweiniodd llwyddiant yn Sisili at oresgyniad o dir mawr Yr Eidal ym mis Medi 1943 ac unwaith eto roedd gan y Queenborough rôl fawr i’w chwarae wrth sielo safleoedd ac amddiffyn llongau rhyfel eraill.

Ymosodiadau Kamikaze ym Mrwydr y Môr Tawel
Ar ôl gadael Môr y Canoldir ac ymosod ar safleoedd y Japaneaid ar hyd Cefnfor yr India ac Arfordir Gorllewinol Malaya ar ddiwedd 1944, anfonwyd y Queenborough i’r môr Tawel i gefnogi’r rhyfel yn erbyn Japan.

Dyma ble cymerodd Caradog a’r Queenborough ran ym Mrwydr Okinawa, ymgyrch ymosod morol fwyaf Rhyfel y Môr Tawel ar ynys Okinawa oddi ar arfordir deheuol Japan. Parhaodd y frwydr o ran gyntaf mis Ebrill tan ganol mis Mehefin 1945.

Mae’r frwydr wedi cael ei galw’n ‘Deiffŵn Dur’ wrth gyfeirio at chwerwder yr ymladd, dwyster yr ymosodiadau Kamikaze gan amddiffynwyr Japan a nifer enfawr llongau a cherbydau arfog y Cynghreiriaid a ymosododd ar yr ynys.

Dyma ble y gwelodd Caradog o lygad y ffynnon y lladdfa yn sgil yr ymosodiadau hunanleiddiol Kamikaze ar longau rhyfel y Cynghreiriaid.  Bu farw miloedd o bersonél y Llynges, suddwyd o leiaf 47 llong a difrodwyd tua 300 ohonynt gan ymosodiadau Kamikaze.

“Roedd y Japaneaid yn trio eu gorau glas i’n hatal ni ac yn taflu popeth tuag atom,” meddai Caradog wrth gofio.

“Roedd gennym dasglu enfawr yno. At ei gilydd roedd 1,400 o longau ac 882 o longau ymosod. Roedd gan yr Americanwyr tua 182,000 o filwyr ar Okinawa hefyd. At ei gilydd roeddem ni yno am dri deg un diwrnod ac roedd yn ddi-baid.” 

Ar un achlysur, tra’n hebrwng pedair llong awyrennau (HMS Victorious, Illustrious, Indomitable ac Indefatigable), ymosodwyd arnynt gan awyrenwyr hunanleiddiol Kamikaze.

“Roeddem yn gwybod eu bod nhw’n dod ac aethom i gyd at ein gorsafoedd ymladd a pharatoi ein hunain,” meddai Caradog.

“Ein gorchwyl i bob pwrpas oedd tynnu sylw yr awyrenwyr Japaneaid oddi wrth ymosod ar ein milwyr ar Okinawa. Ni oedd y targed hawdd. Dw i’n cofio’r gynnau ar bob llong yn tanio ar yr awyrennau wrth iddynt ddod trwy’r cymylau tuag ar ein llongau awyrennau. Ein llongau awyrennau ni oedd eu targedau blaenoriaeth nhw. Cafodd yr Illustrious a’r Indomitable eu bwrw, ond gyda dim ond tolc bach ar eu deciau.” 

“Pan fyddai’r Kamikaze yn bwrw ein llongau awyrennau, byddai’r hyn a oedd ar ôl ohonynt ar y dec hedfan yn cael ei lusgo drosodd a’i wthio dros yr ochr i wneud lle i’n awyrennau ni barhau i lanio ac esgyn yn ystod y frwydr. Oherwydd yr ergyd, byddai’n rhaid weithiau iddynt newid y platiau wedi’u difrodi ar y dec.”  

Gollwng y Bom
Uchafbwynt y rhyfel oedd gollwng y bom atomig ar Hiroshima a Nagasaki, gan arwain at ildiad Japan a diwedd yr ymladd ar 15 Awst, 1945. Mae Caradog yn cofio’n fyw Capten y llong yn ei hysbysu am y cynllun i ddefnyddio’r bom atomig yn erbyn Japan. Er bod rôl y bomio yn ildiad Japan a’r cyfiawnhad moesegol yn dal i gael eu trafod heddiw, nid oes amheuaeth gan Caradog yn ei feddwl mai dyna oedd y peth iawn i’w wneud.

“Gwnaethom ddioddef colledion trwm yn Okinawa a dyna pam y penderfynwyd gollwng y ‘Bom Atomig’ ar Japan gan nad oeddent eisiau gweld hynny’n digwydd eto,” mae’n dweud.

“Yr amcangyfrif oedd y byddem yn colli tua miliwn o filwyr os gwnaethom ymosod ar Japan a byddai’n well gan y Japaneaid farw nag ildio.  Yn bersonol dw i’n credu mai dyna oedd y peth iawn i’w wneud oherwydd yr oedd, yn ôl pob tebyg, wedi achub fy mywyd i a bywydau pobl ddi-rif eraill. Nid oeddem ni delio gyda gelyn confensiynol. Roedden nhw’n benboethiaid gorffwyll ac roeddem yn ei chanol hi ar y pryd, a heb obaith y byddai’n dod i ben. Roedd yn rhaid i chi fod yno i ddeall hynny.”

Croeso i’r Arwyr
Cafodd y Queenborough yr anrhydedd o hebrwng llong awyrennau yn llawn carcharorion rhyfel Awstralia wedi’u rhyddhau yn ôl i harbwr Sydney ar ddiwedd y Rhyfel.

“Cawsom groeso mawr gan eu bod yn ein disgwyl ni,” meddai Caradog.

“Roedd Pont Harbwr Sydney yn ddu gyda phobl. Roedd yn ddathliad enfawr. Roedd y carcharorion rhyfel yn dioddef o ddiffyg maeth ac ni allai rai ohonyn nhw gerdded.”

Cartref ar gyfer y Nadolig
Rhoddwyd benthyg y Queenborough i Lynges Frenhinol Awstralia ar ôl y rhyfel, a dychwelodd Caradog i’r DU ar long arall, HMS Norman, cyn cyrraedd adref ar Ynys Môn wythnos cyn Dydd Nadolig 1945.

“Nid oeddwn wedi bod adref ers dwy flynedd a hanner a chyrhaeddais adref wythnos cyn y Nadolig,” meddai.

Yr Arwr yn mynd yn Ôl

Fe fydd Caradog yn dychwelyd i Awstralia eleni i gofio ble y daeth ei ryfel i ben 67 mlynedd yn ôl ac i dalu teyrnged i’r sawl a gollodd eu bywydau mewn gwrthdaro chwerw a gwaedlyd rhwng 1939 a 1945.

Chwe deg saith mlynedd ar ôl iddo hwylio i mewn i Harbwr Sydney fel arwr gyda llwyth amhrisiadwy o garcharorion rhyfel Awstralia wedi’u rhyddhau, yn barod i gael eu haduno â’u teuluoedd a’u cariadon, bydd Caradog yn dychwelyd i Awstralia am dair wythnos ym mis Tachwedd i dalu teyrnged i’r cymheiriaid a fu farw ac i weld y lleoedd y bu yn y gad.

Yn ystod ei ymweliad bydd yn cymryd rhan mewn Diwrnod Coffa Awstralia yn Canberra ar 11 Tachwedd gyda’i ferch, Gwenda.

Mae’r Gronfa Loteri Fawr wedi estyn ei rhaglen Arwyr yn Ôl 2. Ar hyn o bryd nid oes gan y rhaglen derfyn amser penodol ar gyfer ceisiadau.  Mae’r estyniad hwn ar gyfer y cyn-filwyr nad oedd modd iddynt fynd ar ymweliad coffáu hyd yn hyn.

Mae mwy o wybodaeth a manylion am sut i ymgeisio am grant Arwyr yn Ôl 2 ar gael drwy ffonio 0845 00 00 121 neu fynd i www.biglotteryfund.org.uk/heroesreturn

Gwrandewch ar y cyfweliad gyda Caradog Jones yn siarad am ei brofiadau

Advertisements
No comments yet

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: