Skip to content

“Rwy’n byw gyda dirywiad y macwla, ac yn hyfforddi meddygon ar gyfer y genhedlaeth nesaf.”

Medi 5, 2017

Nid yw bod yn eich arddegau’n hawdd i neb, ond roedd Mared Jarman o Gaerdydd yn cychwyn ar ei harddegau hi bron heb fedru gweld o gwbl.

Ond heddiw mae hi’n un o bedwar o bobl ifainc gysylltiedig ag UCAN Productions sy’n hyfforddi’r genhedlaeth nesaf o feddygon llygaid yng Nghymru diolch i gymorth gan brosiect a ariannwyd gan y Gronfa Loteri Fawr, oll yn bosib diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol.

Gan ddechrau o gegin y sefydlwyr, Bernie and Jane Latham, sefydlwyd UCAN yn 2005 i redeg gweithdai drama mewn partneriaeth â RNIB Cymru yn Theatr Sherman, Caerdydd. Ers hynny maen nhw wedi mynd o nerth i nerth; gan gyflwyno gweithdai ar draws Cymru ac yn Ewrop, a chan lansio’r ap UCAN Go sy’n cefnogi pobl sydd â namau gweledol i ymwneud yn hyderus â nifer cynyddol o theatrau.

Heddiw, maent wedi’u lleoli yn Ysgol Optometreg a Gwyddorau’r Golwg Prifysgol Caerdydd lle mae’r aelodau’n dysgu’r genhedlaeth nesaf o is-feddygon llygaid am fyw gyda nam gweledol.

Diagnoswyd Mared Jarman, sy’n 22 oed ac yn hanu o Gaerdydd gyda chlefyd Stargardt yn 10 mlwydd oed. Y flwyddyn wedyn, dywedwyd wrthi am y gweithdai drama UCAN a oedd ar y gweill, ac aeth hi’n un o’r aelodau sefydlu.

Ces fy nhaflu i mewn i’r amgylchedd creadigol ‘ma yr wyf yn dwlu arno, a dywedant wrthyf y gallaf wneud pethau a bod yn greadigol a mwynhau’r hyn yr wyf yn ei wneud, ac fe dyfais gyda fy nam gweledol mewn lle diogel a rhagweithiol. Felly ni waeth beth oedd fy heriau eraill yn yr ysgol neu adref gyda fy nam ar y golwg, roeddwn gyda phobl eraill a oedd yn profi pethau tebyg yr oeddent oll yn profi nad oedd cael nam ar y golwg yn rhwystr i unrhyw beth.

“Rwyf bob amser yn dweud bod clefyd Stargardt is yn ffurf ar ddirywiad y macwla a geir mewn pobl ifainc; mae’n effeithio ar y macwla a’r retina, sef cefn y llygad, felly dros y blynyddoedd mae’n effeithio ar eich golwg canolog. Mae fy ngolwg perifferol yn eithaf clir ond yn y canol, dros amser rwyf wedi datblygu’r hyn yr wyf yn ei alw’n gwmwl storm, nid oes unrhyw olau’n treiddio, mae’n gwmwl storm tywyll, bratiog ac o’i gwmpas mae cymylau llai, ychydig fel ar gi Dalmatian. Nawr mae hynny’n fy nilyn ble bynnag yr ydw i’n edrych, os wyf yn ceisio edrych ar rywbeth na fyddwn i’n gallu, nid oes gennyf y gallu i ffocysu neu edrych ar fanylder rhywbeth bellach.

“Mae’r ffordd yr ydym yn cyflwyno ac yn creu hyfforddiant yn eithaf unigryw i’r amgylchiadau ac i’r grŵp ac mae’n seiliedig ar weithdai i raddau helaeth. Mae’n cael tipyn o effaith gan y gall  gwneud rhywbeth yn gorfforol gael mwy o effaith na dim ond siarad amdano.

“Gyda rhai myfyrwyr yma, dyma’r tro cyntaf iddynt gwrdd â rhywun sydd â nam  ar y golwg, ac fel arfer pobl oedrannus yw nhw, felly mae eu canfyddiadau am golli golwg yn seiliedig ar bobl hŷn. Felly pan fyddwn yn dod atynt ac yn dweud “mae gennym namau ar y golwg, ni yw’r mathau o bobl y gallech fod yn cwrdd â nhw hefyd”, mae’n agor posibiliadau newydd i fyny iddynt. Dechreuodd fy stori i pan es i’r optegydd ac yna cael cyfeiriad bryd i’r ysbyty, ac efallai nad ydynt yn sylweddoli ar y dechrau pa mor berthnasol y mae hynny i gyd hyd nes i chi gwrdd â phobl wyneb i wyneb. Dyna’r peth pwysicaf y gallwn ei gynnig i fyfyrwyr;  ein bod eisiau rhoi rhyddid llwyr iddynt ofyn unrhyw beth a fynnent, herio ni o ddifrif a chreu’r drafodaeth honno.

“Heb UCAN gallwn fod yn berson gwahanol iawn, gallwn gael safbwynt gwahanol iawn ar beth mae’n ei olygu i fyw gyda nam ar y golwg. Mae gennyf gyflwr cynyddol y llygaid, a thrwy gydol fy arddegau ddes i drwy lasoed ac wrth gwrs, collais lawer o olwg o fewn cyfnod bach o amser, ac rwy’n credu y gallai hynny wedi bod yn heriol iawn os nad oedd gennyf yr amgylchedd hwnnw o’m cwmpas, a dyna’r hyn hyd at heddiw sy’n cadw fi i fynd.”

Mae UCAN Productions yng Nghaerdydd mewn partneriaeth â Sefydliad Cenedlaethol Brenhinol Pobl Ddall a dderbyniodd grant o £999,450 gan y Gronfa Loteri Fawr ar gyfer eu prosiect Future InSight sy’n cefnogi pobl ddall ac â golwg rhannol  i fynd yn unigolion galluog ac annibynnol gyda’r sgiliau a hyder i bontio’n llyfn i oedolaeth.

Advertisements
No comments yet

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: